Người Kenya đang hồi sinh các truyền thống, tập tục cổ xưa

Sự hiện đại đã ban tặng cho nhân loại nhiều thứ tiện nghi, tốt đẹp. Nhưng trong quá trình này, nhiều phong tục truyền thống đã bị loại bỏ một cách mù quáng, với lý do chúng đã trở nên vô dụng hoặc lỗi thời. Điều này đã gây nên cảm giác thiếu sót, mất mát cho nhiều nền văn hóa trên khắp thế giới. 

Nhiều cộng đồng cảm thấy việc coi thường các phong tục truyền thống đã phần nào hủy hoại mối quan hệ “tình làng nghĩa xóm” trong xã hội. Tuy nhiên, một số người đã nhận ra những truyền thống cổ xưa vẫn còn nguyên giá trị trong thế giới hiện đại. Và tại đất nước Kenya đang nổi lên một phong trào hồi sinh các tập tục cổ xưa.

Người Kenya đang hồi sinh nhiều truyền thống, tập tục cổ xưa. (Ảnh: Wikipedia)

Phong tục Murriira

Trong cộng đồng người Tharakan, từng có một tập tục gọi là Murriira. Đây là nghi thức bộ lạc này thực hiện khi bị sâu bệnh hoặc bệnh tật đe dọa. Thuật ngữ “Murriira” về cơ bản mang ý nghĩa bài trừ, ngăn chặn. 

Theo tổ chức phi lợi nhuận Terralingua, “nghi thức Muriira kêu gọi người dân chuẩn bị cúng tế những hạt giống thiêng liêng, gồm hạt kê và kê chân vịt, cũng như tìm kiếm các loại thảo mộc hoang dã cho các bô lão sử dụng. Những nguyên liệu này cần được chuẩn bị theo quy trình cụ thể trong 8 ngày của nghi thức. Đây là điều giúp các thành viên trong cộng đồng gắn kết và giúp đỡ nhau, dưới sự chỉ dẫn của các bô lão”. 

Bằng kế hoạch cụ thể, các thành viên trong bộ lạc sẽ tạo ra marigi, một mô hình nhỏ trông giống những cánh cửa đóng kín. Khi toàn bộ nguyên liệu cần thiết cho nghi thức đã được chuẩn bị đầy đủ, người dân sẽ đi diễu hành và tụng thần chú dưới sự chỉ dẫn của các bô lão. Các bô lão sau đó sẽ đào một cái hố và chôn marigi trên đường đi tới bản làng. Nghi thức này đã được thực hiện lại giữa bối cảnh đại dịch COVID-19 hoành hành. Thậm chí những người chưa từng tin vào những nghi thức như này cũng đều sẵn lòng tham gia để tái sinh phong tục cổ xưa. 

Rừng thiêng Kaya

Rừng thiêng Kaya là những khu làng tổ tiên của bộ lạc Mijikenda, được bao quanh bởi rừng rậm. Trong vài thập kỷ qua, nhiều thành viên bộ lạc đã di chuyển ra gần các trang trại bên ngoài rừng để cải thiện đời sống. Tuy nhiên, họ vẫn cam kết sẽ gìn giữ và bảo vệ rừng thiêng Kaya vì nó gắn kết với tổ tiên của họ. 

Tại Kenya, có khoảng 45 khu rừng thiêng Kaya như vậy, trải rộng trong phạm vi từ 10ha đến 900ha. Những khu rừng này vốn rất đa dạng sinh học. Gần 25% loài vật quý hiếm tại Kenya được cho là đang sinh sống tại các rừng thiêng kaya. 

Những hoạt động như khai thác khoáng sản, khai thác gỗ trái phép, xâm chiếm đất và xâm lấn nông nghiệp đang tàn phá hệ sinh thái của các khu rừng kaya, gây ra nguy hại lớn cho động thực vật ở Kenya. Nhiều tổ chức phi chính phủ đã được thành lập và liên kết với các bô lão của bộ lạc để củng cố các biện pháp quản lý, bảo vệ rừng kaya, cũng như khôi phục các khu rừng bị tàn phá.

Một số người dân Kenya đang lo ngại việc thế hệ trẻ không quan tâm đến tập tục truyền thống, bỏ bê việc gìn giữ và bảo vệ các khu rừng kaya. Tình trạng nghèo đói cũng là một thách thức lớn trong việc bảo vệ những khu rừng này. Các nguồn tài nguyên kinh tế mà rừng kaya cung cấp mang lại giá trị quá lớn. Điều đó khiến các cộng đồng, dân tộc nghèo khó thèm muốn, làm công cuộc bảo vệ rừng kaya trở nên khó khăn hơn.

Bộ máy hội đồng Dedha

Cộng đồng Borana đã giải quyết được vấn đề bò chết do hạn hán sau khi khôi phục bộ máy quản lý truyền thống. (Ảnh: Pixabay)

Vài năm trước, cộng đồng người Boran từng bị mất một lượng lớn bò do hạn hán diễn ra thường xuyên. Do nguồn thu nhập của tộc người này chủ yếu đến từ chăn nuôi gia súc, nên tổn thất về số lượng bò đã trở thành vấn đề sống còn cho người dân. Trước năm 1963, sẽ có các hội đồng được gọi là “Dedha” thực hiện quản lý từng khu vực. Về cơ bản, đây là một hội đồng gồm các bô lão, quyết định việc phân bổ tài nguyên, giải quyết tranh chấp và duy trì trật tự xã hội giữa các bộ lạc. Điều này nhằm đảm bảo người dân sử dụng cỏ và nước uống ở mức hợp lý để chống chịu trong những trận hạn hán. 

Tuy nhiên sau khi lên nắm quyền vào năm 1963, chính phủ Kenya đã tước đi thẩm quyền của các hội đồng Dedha, thay vào đó điều phối cảnh sát can thiệp việc quản lý tranh chấp phân bổ tài nguyên. Do đó, nông dân được phép chăn thả gia súc mà không phải chịu bất kỳ giới hạn nào, khiến nguồn nước cạn kiệt từ ngay giai đoạn mùa khô chưa kết thúc. Gần năm thập kỷ sau đó, vào năm 2011, các bộ lạc quyết định tái sinh bộ máy hội đồng Dedha. Chỉ trong vài năm ngắn ngủi, người dân đã không còn than phiền về việc gia súc chết vì hạn hán nữa. 

Thùy Linh (Theo Vision Times)

Xem thêm:

Danh Mục : Văn hóa
x